13. EHUko ikertzaile talde batek igarabak aurkitu ditu Arabako ibaietan

Animalien iraizkinen azterketari esker, 20 igaraba inguru daudela jakin dute; Gipuzkoa eta Bizkaira heda daitezke.
Igaraba.
Igaraba.


Arriskuan dauden espezieak

Nafarroako ornodunak biltzen dituen erregistroaren arabera, haietako 16 desagertzeko arriskuan daude. Hona hemen aipagarrienak horien artean: hartza, igaraba, saguzarra, basoiloa, ugatza, eper zuria eta eper grisa, txori zezena, sai arrea eta mirotz urdina. Espezie horietako batzuentzat berariazko berreskuratze planak osatu dira, esate baterako ugatza, basoilar eta hartz arrearentzat.


HISTORIA ETA ARTEA
12.1 Bere semeen artean banatu zituen lurrak, baina beti Gartzea III.ri lehentasuna emanez. Fernandori Gaztelako konderria eman zion, Ramirori Aragoiko erreinua eman zion eta Gonzalori Sobrarbe eta Ribagorza eman zizkion. Gartzea III.ak agintzen zuen guztien gainetik.
12.2 Hasieran bai, baina Fernandok Gartzea III.aren kontra jo zuen. Fernando Gaztelako errege bihurtu zen eta bere anaia erasotu zuen Iruñeko lurralde batzuk lortu nahian. Azkenean, Fernandok bere anaia hil zuen 1054. urtean Atapuerkan eta Burgosko lurraldeak galdu zituen.
12.3 Testu hau Ramirorena da eta bera errege zenean idatzi zuen, 1035. urtearen inguruan, bere aita hil ondoren.

ARKITEKTURA ERROMANIKOA
1. Donejakue bidea oso garrantzitsua izan zen jende asko pasa zelako eta jendeak estilo motak eramaten zituztelako. Clunyko ordenak zerikusia izan du monje berriak ailegatu zirelako eta eraikin berriak sortu zituztelako. Nafarroako monarkiak babes eta pribilegio ugari eman zituzten eta horrek jende berri ugari ekarri zuen, eta hauek estilo berri ugari ekarri zituzten. Italiako iparraldeko arginek haien teknika ia europa osora zabaldu zituzten.
2.
1.Gurutze latindarraren oin planta (erromes eliza, Santiago).
2.Kanioi ganga
3.Horma bularrak
4.Puntu erdiko arkua
3.a) Okerra, arte erromanikoaren funtzioa jendeari kristautasuna helaraztea da.
b) Okerra, elizak eta monasterioak ziren.
c) Egia
d) Egia
e) Okerra, lehio gutxi zeuzkaten.
4. Kanoi gangak daude, abside bat ikusten da, latindar gurutzeko oinplanoa dauka eta puntu erdiko arkuak daude.
5. 1. Tinpano bat da, puntu erdiko arkuaz osatua dago. Bertan istorio bat azaltzen da. Funtzio didaktikoa zuen, herritarrei beldurra sartzeko.
2. Lehen irudian, jesus gurutziltzatua agertzen da